پمپ پیستونی
از پمپهای پیستونی در میان اهالی صنعت هنگامی یاد میشود که در طی فرایند مختلف کاری نیاز به ایجاد فشار بالا و قوی بین100-1000 بار باشد. در پمپهای پیستونی عمل رفت و برگشت یک پیستون درون یک سیلندر باعث انتقال و جابهجایی سیال میشود. از این رو به این پمپها، پمپ رفت و برگشتی نیز گفته میشود. پمپهای پیستونی نوعی پمپ جابهجایی مثبت است. یعنی نمیتوان از آن برای پمپاژ در دو جهت و به صورت معکوس استفاده کرد. پمپهای پیستونی نسبت به پمپهای دندهی و سانتریفیوژ دارای تفاوتها و امتیازاتی است. در پمپ پیستونی برخلاف آن دو نوع در خروجی جریان ثابت و یکنواخت تولید نمیشود بلکه جریان دارای پالس و ضربهی است. تفاوت دیگر پمپ پیستونی با دیگر پمپها ایجاد فشار بالا در حجم و دبی پایین است. از دیگر امتیازات پمپ پلانجری میتوان به طول عمر بسیار بالای آن در صورت استفاده درست اشاره کرد.
مکانیزم عملکرد پمپ پیستونی
پمپ پیستونی با توجه به کاربرد انواع متفاوتی دارد. در هرکدام از این انواع تعداد پیستونها، طراحی و جنس آنها ممکن است متفاوت باشد. اما مکانیزم عملکرد در تمام آنها به یک شکل است:
در پمپهای پیستونی شفت یا محور پمپ به الکتروموتور متصل است. با راهاندازی موتور، شفت شروع به چرخیدن میکند. چرخش شفت که درانتها به پیستون وصل شده است، باعث یک حرکت برگشتی یا عقب نشینی پیستون میشود. این عقب نشینی در محفظه باعث افت فشار هوا خواهد شد؛ همزمان با افت فشار، شیر درگاه ورودی باز شده و سیال به داخل کشیده میشود. درگاه خروجی نیز در اثر این مکش و نیروی ناشی از برگشت جریان مسدود میشود. حال با ادامه چرخش شفت و رفتن پیستون به جلو فشار سیال افزایش مییابد و همزمان درگاه ورودی مسدود و در عوض شیر درگاه خروجی باز میشود. در نهایت سیال طی یک پالس، به صورت ضربهای و با فشار به بیرون میرود.

اجزای و قطعات تشکیل دهنده پمپ پلانجری
در ساخت پمپ پیستونی یا پلانجری قطعات زیادی به کار رفته است. از اصلیترین قطعات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پیستونها
- سیلندر یا محفظه نگهدارنده پیستون
- صفحه زاویه گیر
- صفحه شیاردار
- شفت
- کنترل کننده پیستون
- پورت مکش یا ورودی
- پورت تخلیه یا خروجی
کاربردهای پمپ پیستونی
همانطور که قبلا هم اشاره کردیم پمپ پیستونی در صنایع مختلف و در مواقعی که نیاز به ایجاد فشار بالا باشد بسیار کاربردی عمل میکند.یکی از مهمترین کاربردهای پمپ پیستونی در کارواشها و شستشوی دستگاه و تجهیزات صنعتی است. از این پمپ در صنایع زیر استفاده میشود:
- صنایع نفت، گاز، پتروشیمی
- صنعت مواد غذایی
- صنعت کشتی سازی
- صنعت سنگ، سرامیک و سیمان
- صنعت کاغذسازی
- صنعت تصفیه آب
- صنایع فولاد

انواع پمپ پیستونی
پمپهای پیستونی از نظر نیاز بازار به دستهبندیهای زیر تقسیم میشوند
- پمپ کارواش: که خود در نوع خانگی با (70-170 بار) و صنعتی با 200 بار موجود است.
- مه پاش
- سم پاش: این مدل نیز خود در دو نوع معمولی با 40 بار، و پشت تراکتوری با 80 بار یافت میشود.

انواع پمپ پیستونی بر اساس ساختار و نحوه عملکرد
پمپهای پیستونی را میتوان از نظر آرایش پیستونها و شیوه پمپاژ دستهبندی کرد. پمپهای محوری و شعاعی بر اساس آرایش پیستونها نامگذاری میشوند؛ درحالیکه لیفت و فورس به دو ساختار متفاوت در پمپهای رفتوبرگشتی اشاره دارند.
پمپ پیستونی محوری
در پمپ پیستونی محوری، پیستونها در اطراف محور محرک قرار میگیرند و حرکت رفتوبرگشتی آنها تقریباً موازی محور است. این حرکت با استفاده از صفحه زاویهدار یا ساختار محور خمیده ایجاد میشود و باعث مکش و تخلیه سیال خواهد شد. این پمپها در مدارهای هیدرولیک صنعتی و ماشینآلات کاربرد دارند.
پمپ پیستونی شعاعی
در پمپ پیستونی شعاعی، پیستونها مانند شعاعهای یک دایره در اطراف محور قرار میگیرند. حرکت مکانیزم محرک باعث رفتوبرگشت پیستونها و جابهجایی سیال میشود. این ساختار برای کاربردهای هیدرولیکی با فشار بالا مناسب است. میزان صدا و نوسان جریان آن به طراحی پمپ و شرایط کار بستگی دارد و نمیتوان جریان آن را کاملاً بدون پالس دانست.
پمپ پیستونی بالابر یا لیفت
در نوع ساده پمپ لیفت، پیستون دارای سوپاپ است. هنگام بالا رفتن پیستون، فشار زیر آن کاهش مییابد و سیال از شیر ورودی وارد سیلندر میشود؛ همزمان، سیال بالای پیستون به سمت خروجی بالا رانده میشود. هنگام پایین آمدن پیستون، شیر ورودی بسته و سوپاپ پیستون باز میشود تا سیال به بالای پیستون منتقل شود.
پمپ پیستونی فشاری یا فورس
در نوع ساده پمپ فورس، سیلندر به شیرهای یکطرفه ورودی و خروجی مجهز است. در کورس مکش، سیال از شیر ورودی وارد محفظه میشود. در کورس تخلیه، پیستون به سیال فشار وارد میکند؛ شیر ورودی بسته و شیر خروجی باز میشود تا سیال به لوله خروجی رانده شود. این ساختار امکان انتقال سیال تحت فشار را فراهم میکند.

پمپ پیستونی از نظر نوع اتصال پمپ و موتور نیز به دو دستهی اصلی زیر تقسیم میشود
پمپهای پیستونی کوپل فابریک
در این مدل پمپها به طور مستقیم و بدون هیچ واسطی به موتور اتصال دارند. در واقع برای کوپل آنها از هیچ قطعهی استفاده نمیشود. این ساختار باعث افزایش راندمان، کاهش استهلاک و میزان مصرف انرژی شده است.
پمپهای پیستونی کوپل کارگاهی
در این مدل پمپها از یک واسط برای اتصال پمپ به موتور استفاده میشود. مهمترین امتیاز این نوع طراحی ساختار کاهش قیمت نهایی آن برای مشتری است. اما نکته ی که باید به آن توجه داشت این است که این اتصال و کوپله شدن به صورت کاملاً استاندارد انجام شده باشد. درغیر این صورت به موتور پمپ آسیب جدی وارد خواهد شد.
مزایای پمپ پیستونی
- طول عمر زیاد
- گستردگی در طرح و اندازه
- راندمان بالا
- کاربری آسان
- قابلیت ایجاد میزان فشارهای متفاوت و بالا
- امکان تنظیم نیرو بدون نیاز به اعمال تغییر در سرعت جریان سیال
- امکان کنترل جریان خروجی در هنگام پمپاژ سیالات با ویسکوزیته بالا
- کم بودن نوسان فشار و سرعت جریان خروجی در دبی ثابت
معایب پمپ های پیستونی
- قیمت بالا
- تعمیرات و نگهداری سخت و گران
- وزن بالا و ابعاد بزرگ
- عملکرد ضعیف در دبی بالا
- پایین بودن سرعت خروجی جریان
- صدای زیاد نسبت به پمپهای سانتریفیوژ و دندهای