پمپهای سانتریفیوژ
بیش از نیمی از پمپهای آب که در صنایع مختلف و یا مصارف خانگی به کار میروند از نوع پمپ های سانتریفیوژ هستند.این پمپهای وظیفه ی پمپاژ، افزایش فشار و جابهجایی مایعات را برعهده دارند.مهمترین قطعات به کار رفته در پمپهای سانتریفیوژ ، الکتروپمپ و پروانه است.در این نوع پمپهای نیروی الکتریکی باعث مکش آب به داخل پروانه و نیروی گریز از مرکز باعث خروج پرفشار مایع به خارج از پروانه میشود، به همین دلیل به پمپهای سانتریفیوژ پمپهای گریز از مرکز نیز گویند.
اجزا و قطعات به کار رفته در پمپ سانتریفیوژ
لوله مکش : برای ورود و مکش آب به داخل پمپ استفاده میشود.
موتور: نیروی الکتریکی را به نیروی اصلی برای چرخش شفت تبدیل میکند.
شفت یا محور: شفت یا محور موتور را به پروانه متصل میکند. در واقع نیروی الکتریکی موتور از طریق چرخش محور باعث به حرکت درامدن پروانه میشود.
قطر محور در مقاطع مختلف تغییر میکند. در واقع قطر محور با میزان نیرو رابطهی مستقیم دارد.
پروانه: پروانه یکی از اساسیترین نقشها را در عملکرد پمپ برعهده دارد. پروانه از یک دیسک چرخان با تعدادی پره که به شفت متصلند، تشکیل شده است. پروانه با حرکت و چرخش خود به مایعات انرژی جنبشی وارد کرده و آنها را به حرکت وامیدارد.پروانه بسته به نوع سیال مورد انتقال و کاربرد انواع متفاوتی دارند.

انواع پمپ گریز از مرکز بر اساس ساختار و کاربرد
پمپهای گریز از مرکز یا سانتریفیوژ از نظر تعداد طبقات، نوع پروانه، جنس قطعات، ساختار پوسته و جهت جریان دستهبندی میشوند. هر پمپ میتواند همزمان در چند دسته قرار بگیرد؛ برای مثال، یک پمپ ممکن است افقی، تکطبقه و دارای پروانه بسته باشد.
بر اساس تعداد طبقات
- پمپ تکطبقه: دارای یک پروانه است و در کاربردهایی مانند انتقال آب، آبیاری و گردش سیال استفاده میشود.
- پمپ چندطبقه: دارای چند پروانه است که بهصورت متوالی قرار گرفتهاند. سیال با عبور از هر طبقه، انرژی بیشتری دریافت میکند؛ بنابراین این ساختار برای تأمین هد بالاتر مناسب است.
بر اساس جنس قطعات در تماس با سیال
پمپهای گریز از مرکز با متریالهای فلزی مانند چدن، برنز و استنلس استیل یا مواد پلیمری مانند پلیپروپیلن (PP)، پیویسی (PVC) و PVDF ساخته میشوند. در برخی طراحیها نیز از PTFE برای پوششها، آببندها یا قطعات مشخص استفاده میشود.
انتخاب متریال باید با توجه به سازگاری شیمیایی، دما، فشار و خاصیت سایندگی سیال انجام شود؛ جنس بدنه بهتنهایی برای تعیین مناسببودن پمپ کافی نیست.
بر اساس ویژگیهای سیال و کاربرد
پمپهای سانتریفیوژ برای انتقال آب تمیز، فاضلاب، محلولهای شیمیایی، سیالات خورنده و مایعات داغ طراحی میشوند. انتخاب مدل مناسب به عواملی مانند ویسکوزیته، دما، خورندگی و میزان ذرات معلق وابسته است. برای سیالات بسیار غلیظ نیز باید مناسببودن این نوع پمپ بررسی شود؛ زیرا افزایش ویسکوزیته میتواند عملکرد و راندمان آن را کاهش دهد.
بر اساس نحوه تقسیم پوسته
این دستهبندی به جهت سطح جدایش اجزای پوسته نسبت به محور پمپ مربوط است:
- پوسته با تقسیم شعاعی: سطح جدایش عمود بر محور پمپ است.
- پوسته با تقسیم محوری: سطح جدایش در امتداد محور پمپ قرار دارد.
این ویژگی با افقی یا عمودیبودن پمپ تفاوت دارد.
بر اساس نوع مکش پروانه
- پمپ تکمکشه: سیال از یک سمت وارد پروانه میشود.
- پمپ دومکشه: سیال از دو سمت وارد پروانه میشود. این ساختار برای دبیهای بالاتر کاربرد دارد و به کاهش نیروی محوری کمک میکند.
بر اساس جهت محور
پمپها از نظر موقعیت محور به دو گروه افقی و عمودی تقسیم میشوند. انتخاب بین این دو به فضای نصب، شرایط بهرهبرداری و نحوه دسترسی برای تعمیر و نگهداری بستگی دارد.
بر اساس جهت جریان خروجی از پروانه
در این دستهبندی، جهت حرکت سیال هنگام خروج از پروانه ملاک است:
- پمپ جریان شعاعی: سیال تقریباً عمود بر محور از پروانه خارج میشود. این ساختار معمولاً برای هد بالاتر و دبی کمتر نسبت به انواع محوری مناسب است.
- پمپ جریان مختلط: سیال با جهتی بین شعاعی و محوری از پروانه خارج میشود و از نظر عملکرد، محدوده میانی این دو نوع را پوشش میدهد.
- پمپ جریان محوری یا ملخی: سیال تقریباً موازی محور حرکت میکند. این پمپها معمولاً برای جابهجایی حجم زیاد سیال با هد پایین به کار میروند.
بر اساس نوع پروانه
پروانه پمپهای سانتریفیوژ میتواند باز، نیمهباز یا بسته باشد. انتخاب نوع پروانه به ویژگیهای سیال، مقدار و اندازه ذرات جامد، احتمال گرفتگی و راندمان موردنیاز بستگی دارد. برای سیالات حاوی جامدات یا الیاف، باید علاوه بر نوع پروانه، اندازه مسیر عبور آزاد پمپ نیز بررسی شود.
پروانههای باز:
پروانههای باز که در موارد کم و خاص مورد استفاده قرار میگیرند و دارای پرههای از طرفین باز هستند. پروانههای باز ساختار قوی و استحکام زیادی ندارند.

پروانههای نیمه بسته:
در این نوع پروانهها، پرههای از یک طرف محصور و از طرف دیگر آزاد هستند. این پروانههای نیمه باز در طراحی پمپهایی استفاده میشوند که باید قابلیت جابهجایی سیالات را با ناخالصی زیاد و ذرات معلق جامد داشته باشند.

پروانههای بسته:
پروانههای بسته از هر دوطرف و توسط دو دیسک محاصره و بسته شده اند. این نوع پروانههای بیشترین کاربرد را در طراحی انواع پمپها بر عهده دارند. همچنین به دلیل طراحی و ساختار پیچیدهتر، استحکام و قیمت بالاتری نیز دارند

مزایا پمپهای سانتریفیوژ
- در دسترس بودن
- قیمت مناسب
- طراحی ساده
- تنوع در جنس پروانه ها
- هزینه های جاری پایین نسبت به پمپ های دیگر
- اشغال فضای کم
- سرعت بالا
- دبی یکنواخت
- قابلیت پمپاژ سیالات با ویژگیهای شیمیایی متفاوت
- قابلیت پمپاژ سیالات با ویسکوزیتههای مختلف
- قابلیت پمپاژ سیالات با ناخالصی زیاد

معایب پمپهای سانتریفیوژ
- عملکرد ضعیف برای ایجاد فشار و دبی خیلی بالا
- قیمت بالا در مدلهای طبقاتی
- وابستگی فشار ایجاد شده به ارتفاع
- راندمان بالا فقط در شرایط مشخص و ثابت
- نیاز به آماده سازی و نصب قبل از راهاندازی
- نیاز به آب بندی و نشت گیری